Retentierecht: je werk vasthouden tot je betaald bent

Je hebt een website gebouwd. Of een auto gerepareerd. Of een keuken geplaatst. Het werk is klaar, maar de klant betaalt de factuur niet. Mag je het werk dan vasthouden?

Ja, dat mag. In veel gevallen heb je als ZZP'er het recht om bezit vast te houden totdat je betaald bent. Dat heet het retentierecht.

Wat is retentierecht?

Retentierecht is het recht om iets van de klant onder je te houden totdat jij je vordering voldaan hebt gekregen. Het staat in het Burgerlijk Wetboek (artikel 3:290 BW).

Concreet betekent het: je geeft het resultaat van je werk niet terug of niet af totdat de klant betaalt.

Voorbeelden:

• Je hebt een auto gereserveerd voor revisie. De klant haalt hem niet op én betaalt niet. Je houdt de auto.
• Je hebt een website ontwikkeld. De klant weigert te betalen. Je geeft de inloggegevens niet vrij.
• Je hebt meubels gerepareerd. De klant betaalt niet. Je houdt de meubels.

Wanneer mag je het gebruiken?

Het retentierecht geldt niet automatisch in alle situaties. Er zijn voorwaarden:

1. Je hebt een opeisbare vordering. De betalingstermijn is verstreken. Je hebt de klant al gevraagd om te betalen.
2. Er is een verband tussen de vordering en het bezit. Je houdt iets vast dat direct te maken heeft met de onbetaalde opdracht.
3. Het goed is in jouw bezit. Je kunt alleen iets vasthouden dat al bij jou is. Je kunt niet iets terugvorderen en dan vasthouden.

Is aan al deze drie voorwaarden voldaan, dan heb je het recht om te weigeren het goed terug te geven.

Wat houdt je vast en wat niet?

Situatie	Retentierecht mogelijk?
Auto in je garage, klant betaalt niet	Ja
Meubels bij jou in de werkplaats	Ja
Website-inloggegevens	Ja, maar met nuance
Bestanden op jouw server	Meestal wel
Bestanden die al zijn geleverd	Nee
Een opdracht die je nog niet hebt afgemaakt	Nee

Bij digitale producten is het iets grilliger. Je kunt inloggegevens of domeintoegang weigeren over te dragen. Maar als de klant de bestanden al heeft ontvangen, kun je die niet meer terugvorderen.

Hoe gebruik je het retentierecht goed?

Stap 1: Stuur een schriftelijke aanmaning. Geef de klant een redelijke termijn om te betalen. Zeven tot veertien dagen is gebruikelijk.

Stap 2: Meld dat je het retentierecht uitoefent. Stuur een brief of e-mail. Schrijf letterlijk dat je het retentierecht uitoefent en waarom. Noem het bedrag en de factuur.

Stap 3: Houd het goed veilig. Je bent verantwoordelijk voor het goed zolang je het in bezit hebt. Beschadig je het, dan kun jij aansprakelijk worden.

Stap 4: Blijf de klant aanmanen. Het retentierecht lost het probleem niet op. Het geeft je onderhandelingsmacht. Gebruik die om tot een betaling te komen.

Wat als de klant toch het goed wil ophalen?

De klant heeft geen recht op het goed zolang hij niet betaalt. Jij mag weigeren het af te geven.

Maar let op: je mag de klant geen toegang ontzeggen als dat gevaarlijk is. Een auto die de klant nodig heeft voor noodsituaties is een grijs gebied. Gebruik je gezond verstand.

En als de klant dreigt, ga dan niet op eigen houtje tot actie over. Schakel een incassobureau of jurist in.

Retentierecht versus eigendomsvoorbehoud

Verwar retentierecht niet met eigendomsvoorbehoud. Eigendomsvoorbehoud houdt in dat je als leverancier eigenaar blijft van geleverd materiaal totdat de klant betaalt. Dat moet je van tevoren afspreken in je offerte of algemene voorwaarden.

Retentierecht heeft geen voorafgaande afspraak nodig. Het vloeit voort uit de wet.

Beide zijn nuttig. Eigendomsvoorbehoud is met name handig bij opdrachten met veel materiaal. Retentierecht is een noodrem als de betaling uitblijft.

Leg het vast in je offerte

Noem in je offerte of algemene voorwaarden dat je je het recht voorbehoudt om werk vast te houden bij niet-betaling. Dat is niet strikt noodzakelijk, want het recht bestaat al wettelijk. Maar het maakt de klant bewust van de spelregels.

Een simpele zin volstaat: "Bij niet-tijdige betaling behoudt opdrachtnemer zich het recht voor om het retentierecht uit te oefenen."

Een checklist

Tot slot

Retentierecht is een krachtig middel. Maar gebruik het als drukmiddel, niet als vergelding. Het doel is betaling, niet conflict.

Wil je voorkomen dat het zover komt? Stuur duidelijke offertes met betalingsafspraken. Vraag een aanbetaling bij grotere opdrachten.

Zie ook: Klant betaalt niet: wat doe je stap voor stap? en Betalingstermijnen: wat zegt de wet?